ශ්රී ලංකාව වර්තමානයේ මුහුණ දී සිටින දැඩි විදේශ විනිමය හිඟය මඟහරවා ගැනීම සඳහා ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) සමඟ පවතින විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම (EFF) යටතේ ඉදිරි පියවර ශක්තිමත් කිරීමට රජය කටයුතු කරමින් සිටී. රට තුළින් බාහිරට ඇදී යන ඩොලර් ප්රමාණය සීමා කරමින් ආදායම් මාර්ග පුළුල් කරගැනීම මෙම මූල්ය අර්බුදයෙන් මිදීමේ ප්රධානතම උපායමාර්ගයයි.
වර්තමාන (2026 ජූනි) ආර්ථික තත්ත්වය සහ විදේශ විනිමය අර්බුදය කළමනාකරණය සඳහා රජය සහ මූල්ය ආයතන ගන්නා ක්රියාමාර්ග පහත පරිදි ව්යුහගත කළ හැකිය:
1. ජාත්යන්තර මූල්ය සහාය ලබා ගැනීම
- IMF ණය වාරික: 2023 දී අනුමත වූ ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 2.9ක සමස්ත ණය මුදලින්, සාර්ථක සමාලෝචන කිහිපයකින් පසු (මෑතකදී 5 වන සහ 6 වන සමාලෝචන නිමා කරමින්) තවත් ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 695ක මූල්ය පහසුකමක් නිදහස් කෙරිණි.
- නව සාකච්ඡා වට: ඉදිරි ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණවල ප්රගතිය විමසා බැලීමට IMF නියෝජිත පිරිසක් ජූනි 24 සිට 30 දක්වා ශ්රී ලංකාවේ නිල සංචාරයක නිරත වේ.
- අතිරේක මූල්ය පහසුකම්: ආසියානු සංවර්ධන බැංකුව (ADB) මඟින් ද අතිරේක මූල්ය ආධාර ලබා ගැනීමට රජය මේ වන විට අයැදුම් කර ඇත.
2. විදේශ විනිමය ගලා ඒම ඉහළ නැංවීමේ උපායමාර්ග
- විදේශ ප්රේෂණ දිරිගැන්වීම: විදේශගත ශ්රමිකයන් එවන මුදල් විධිමත් බැංකු පද්ධතිය හරහා ගෙන්වා ගැනීමට විශේෂ සහන සහ දිරිගැන්වීමේ වැඩසටහන් ක්රියාත්මක වේ.
- විදේශ ආයෝජන (FDI) ආකර්ෂණය: රාජ්ය-පෞද්ගලික හවුල්කාරිත්වයන් (PPP) පුළුල් කරමින් යටිතල පහසුකම්, බලශක්ති සහ විදුලි සංදේශ ක්ෂේත්රවලට පෞද්ගලික ප්රාග්ධනය කැඳවීමට නව පනත් කෙටුම්පත් සකස් කෙරේ.
- අපනයන ආදායම් ඉහළ නැංවීම: සාම්ප්රදායික තේ, ඇඟලුම් මෙන්ම ඩිජිටල් සේවා අපනයන ආර්ථිකය (2030 වන විට ඩොලර් බිලියන 15ක ඉලක්කයක් සහිතව) ශක්තිමත් කිරීම.
3. දේශීය මූල්ය විනය සහ රාජ්ය වියදම් පාලනය
- මිල සූත්ර ක්රියාත්මක කිරීම: ඉන්ධන සහ විදුලි ගාස්තු සඳහා පිරිවැය පියවා ගැනීමේ ස්වයංක්රීය මිල සූත්ර (Cost-recovery pricing) දැඩිව ක්රියාත්මක කිරීම.
- දේශීය ආදායම් පුළුල් කිරීම: බදු දැල පුළුල් කිරීම සහ බදු පරිපාලනය විධිමත් කිරීම හරහා රජයේ ආදායම් මාර්ග ශක්තිමත් කිරීම.
- මහ බැංකු ප්රතිපත්ති: මෑතකදී ඇති වූ සමපේක්ෂණ (Speculation) හේතුවෙන් රුපියල අවප්රමාණය වීම වැළැක්වීමට සහ උද්ධමනය පාලනයට ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව සිය ප්රතිපත්ති පොලී අනුපාතික (Policy rates) ඉහළ දැමීමට පියවර ගත්තේය.
වර්තමාන ආර්ථිකයේ පවතින බාහිර අවදානම්:
මෑතකදී බලපෑ ‘දිට්වා’ සුළි කුණාටුවේ බලපෑම් සහ මැදපෙරදිග පවතින දේශපාලන නොසන්සුන්තාව හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ තෙල් මිල ඉහළ යාම ලංකාවේ බාහිර විනිමය ශේෂයට තවදුරටත් දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරයි.
