ශ්රී ලංකාවේ සිදු වූ 2019 Sri Lanka Easter bombings වැනි සිදුවීම්, ලෝකයට එක වැදගත් පාඩමක් කියාදුන්නාවිශාල විනාශයක් ඇති කරන එක් සිදුවීමක්, රටක පමණක් නොව ලෝක දේශපාලනයට පවා බලපාන්න පුළුවන් බව.
දැනට පවතින Iran සහ United States අතර ආතතිය වර්ධනය වන අතර, සමහර අය අතර මෙවැනි සැකයක් ද පවතී:
විශාල බලවතුන්ට ගැටුම පුළුල් කිරීමට හෝ නව රටවල් එයට ඇදගැනීමට යම් විශේෂ සිදුවීම් භාවිතා කළ හැකිද?
විශේෂයෙන් European Union වැනි බලගතු සන්ධානයක් යුද්ධයකට සෘජුවම ඇදගැනීමට නම්, විශාල මට්ටමේ ආරක්ෂක හෝ දේශපාලන ප්රතිචාරයක් අවශ්ය විය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවලදී, හදිසි ප්රහාරයක් හෝ විනාශයක් සිදුවූ විට, එයට වගකිව යුත්තන් පිළිබඳ ඉක්මන් තීරණ ගන්නා පීඩනය රටවල් මත ඇති විය හැක.
කෙසේ වෙතත්, මෙවැනි අදහස් පිළිබඳ වැදගත් කරුණක් වන්නේ
ඒවා මේ වන විට තහවුරු කළ හැකි සාක්ෂි මත පදනම් නොවූ සැකයන් සහ විවේචනාත්මක අදහස් බවයි.
එහෙත්, එවැනි බිය සහ සැකයන් මතුවෙන්නේ හේතුවක් නැතිව නොවේ. යුධ කාලවලදී තොරතුරු අවුල් වීම, විවිධ පැතිවලින් ප්රචාරය වීම, සහ දේශපාලන උත්සාහයන් නිසා සාමාන්ය ජනතාවට සත්යය හඳුනා ගැනීම අසීරු වෙයි.
ඒ නිසා, මෙවැනි කාලයකදී අපට වැදගත්ම දේ වන්නේ:
- තොරතුරු තහවුරු කරගෙන පමණක් විශ්වාස කිරීම
- බිය මත නොව, සිතන හැකියාව මත ක්රියා කිරීම
- විවිධ මූලාශ්ර වලින් තොරතුරු බලලා තීරණ ගන්නා එක
අවසානයේ, ලෝකයේ සිදුවන දේවල් ගැන සැලකිලිමත් වීම වැදගත්ය. නමුත්, අසාධාරණ බියට හසු නොවී, විවේචනාත්මකව සිතීම තවත් වැදගත්ය.
භීතිය යුධායුධයක් ලෙස භාවිතා කළ හැක
යුධ අවස්ථාවලදී, භීතිය කියන්නේ සාමාන්ය මනුෂ්ය හැඟීමක් විතරක් නොවෙයි එය බලවත් ආයුධයක් වගේම භාවිතා කළ හැකි දෙයක්. United States සහ Iran අතර දැනට පවතින ආතතිය තුළ, තොරතුරු හුවමාරු වෙන්නේ පමණක් නොව ඒවා හැඩගස්වලා, වැඩි කරලා, සමහර වෙලාවට වක්ර කරලා, ජනතා සිතුවිලි හා ප්රතිචාර බලපාන්න භාවිතා වෙනවා.
X (formerly Twitter), Facebook, සහ TikTok වගේ සමාජ මාධ්ය වේදිකා අද තොරතුරු සටන් බිමක් බවට පත්වෙලා තියෙනවා. පුවත් ඉක්මනින් පැතිරෙයි නමුත් ඒවායේ සත්යතාව එතරම් ඉක්මනින් තහවුරු වෙන්නේ නැහැ. තහවුරු නොකළ වීඩියෝවක් හෝ වක්ර ශීර්ෂයක් මිනිත්තු කිහිපයකින් ලක්ෂ ගණනකට පැතිරෙන්න පුළුවන්.
අප්රමාණවත් හෝ වැරදි තොරතුරු, විශේෂයෙන් යුධ කාලවලදී, සත්යයෙන් වඩා ඉක්මනින් පැතිරෙයි. ප්රහාර ගැන, රහස් මෙහෙයුම් ගැන, හෝ ලෝක යුධයක් ආරම්භ වෙනවා කියන වගේ කතා පැහැදිලි සාක්ෂි නොමැතිවම ජනතාව අතර වේගයෙන් විශ්වාසයට පත් වෙනවා. මේ වගේ කතා ජනතාව තුළ අසාධාරණ භීතියක් සහ ආතතියක් ඇති කරයි.
මේ වගේ අවස්ථාවලදී මිනිසුන් බොහෝවිට සිතනවාට වඩා හැඟීම් මත ක්රියා කරනවා. භීතිය තුළ,
තහවුරු නොකළ පුවත් බෙදාහරිනවා
අතිශය අදහස් ඉක්මනින් පිළිගන්නවා
සාමාන්යයෙන් ප්රශ්න කරන තීරණ පවා අවිචාරයෙන් අනුමත කරනවා
United States – Iran ගැටුම වැනි තත්ත්වයකදී, මෙය ලෝකය පුරා වැරදි අවබෝධයන්, වැඩිවන ආතතිය, සහ රජයන්ට ඉක්මන් තීරණ ගන්න පීඩනයක් නිර්මාණය කරයි.
සැබෑ අවදානම තියෙන්නේ යුධයෙන් පමණක් නොව එය අපිට පෙනෙන ආකාරයෙන්. භීතිය, සාධාරණ සිතීම පරාජය කළාම, සමාජය පහසුවෙන් බලපෑම් කරන්න, බෙදන්න, සහ පාලනය කරන්න පුළුවන් වෙනවා. ඒ නිසා, මේ වෙලාවේ මිනිසුන් කළ යුත්තේ නැවත සිතා බලන එක, දකින්න ලැබෙන දේ ප්රශ්න කරන එක, සහ හැඟීම් මත ක්රියා කිරීමෙන් වැළකෙන එකයි.
